2 javë më parë
Në periudha të tensionuara politike dhe gjatë debateve publike në rrjetet sociale, gjithnjë e më shpesh raportohen pretendime për përdorim të profileve të rreme, llogarive të automatizuara dhe ndërhyrjeve të koordinuara që synojnë ndikimin e opinionit publik në hapësirën digjitale.
Së fundmi, pretendime për aktivitete të tilla janë ngritur edhe në Kosovë, në kontekstin e parafushatës për zgjedhjet e 7 qershorit, ku aktorë politikë kanë raportuar ndërhyrje të dyshuara në diskutimin publik online, duke rikthyer në vëmendje debatin mbi fenomenin e manipulimit digjital dhe përdorimin e rrjeteve sociale si hapësirë për ndikim të organizuar në opinionin publik.
Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka shprehur shqetësim për atë që e cilëson si “sulm të organizuar kibernetik” dhe fushatë të koordinuar të manipulimit digjital ndaj komunikimit publik të kryetarit të saj, Lumir Abdixhiku, si dhe thirrjes për tubimin e bashkimit. Në reagimin e publikuar në rrjete sociale, LDK-ja pretendon se brenda pak minutash mijëra profile të dyshimta dhe llogari të automatizuara kanë ndërhyrë në mënyrë të sinkronizuar në rrjetet sociale, me qëllim deformimin e perceptimit publik dhe krijimin e “një atmosfere të rreme refuzimi e polarizimi”, duke e cilësuar këtë si pjesë të asaj që e quan “luftë hibride” dhe operacione propagandistike në hapësirën digjitale.
Po ashtu, ministrja në detyrë e Drejtësisë, Donika Gërvalla, ka deklaruar se faqja e saj zyrtare në Facebook është bërë cak i një sulmi të koordinuar me mijëra profile të rreme, të cilat sipas saj kanë përdorur “zemra” false për të dëmtuar reputacionin e saj dhe për të krijuar përshtypje të manipuluar në platformë. Ajo ka bërë të ditur se llogaritë e dyshimta janë bllokuar, ndërsa është njoftuar edhe Facebook për marrjen e masave përkatëse, duke theksuar se “sulmet e tilla nuk na frikësojnë dhe nuk na ndalin”, në një kohë kur, sipas saj, rrjetet sociale po përballen gjithnjë e më shpesh me përdorim të botëve dhe llogarive të automatizuara në kontekste politike.
Sulm kibernetik apo sjellje e koordinuar joautentike (CIB)?
Në aspektin teknik-profesional të sigurisë kibernetike, rastet e raportuara nga LDK përmes kryetarit të saj Lumir Abdixhiku, si dhe nga ministrja në detyrë e Drejtësisë Donika Gërvalla, ku flitet për mijëra profile të dyshuara, “zemra” apo reagime të automatizuara dhe ndërhyrje të sinkronizuara në rrjete sociale, nuk klasifikohen automatikisht si “sulm kibernetik” në kuptimin e ngushtë teknik.
Njohësi i sigurisë kibernetike, Halil Berisha, thekson se “në aspektin teknik-profesional, vetëm dërgimi masiv i reagimeve të rreme apo komenteve nuk klasifikohet automatikisht si sulm kibernetik. Nëse nuk ka prova për ndërhyrje teknike në sisteme, sulm ndaj llogarive, viruse, phishing, botnet apo DDoS, atëherë termi ‘sulm kibernetik’ është i paplotë dhe i pasaktë”.
Sipas tij, këto raste më së shumti i përkasin kategorive të manipulimit të opinionit publik përmes mjeteve digjitale dhe angazhimit joautentik. Po ashtu, platformat si Meta/Facebook i adresojnë këto fenomene përmes konceptit të “Coordinated Inauthentic Behavior” (sjellje e koordinuar joautentike).
Nga ana tjetër, profesori në Fakultetin e Inxhinierisë Elektrike dhe Kompjuterike në Universitetin e Prishtinës, Mërgim Hoti, në një vlerësim teknik të rasteve të raportuara nga LDK dhe nga ministrja në detyrë e Drejtësisë, thekson se bëhet fjalë për një formë të manipulimit digjital që mund të hyjë në kategorinë e sulmeve kibernetike në kuptim më të gjerë, por jo në atë klasik të ndërhyrjes në sisteme.
“Kjo formë e manipulimit përmes profileve false hyn në kategorinë e sulmeve dhe manipulimeve kibernetike, por jo sulmeve që kanë qëllim të ndalin shërbimin apo të marrin qasjen e shërbimit që ofrojnë aktorët,” ka thënë Hoti.
Sipas tij, kjo është një teknikë e sofistikuar që përdor automatizimin e botëve për të krijuar llogari të koordinuara, të cilat gjenerojnë komente apo reagime të paracaktuara, shpesh me përmbajtje negative ose të orientuara sipas një skenari të caktuar të të dhënave.
“Pra, nga ana teknike, kategorizohet si sulm në kuptimin e manipulimit të semantikës dhe perceptimit publik, por jo si sulm që synon ndërhyrjen në marrjen apo ngadalësimin e shërbimit,” shton ai, duke e dalluar qartë këtë fenomen nga sulmet tradicionale si DDoS, phishing apo komprometimi i llogarive, që synojnë bllokimin ose marrjen e qasjes në sistem.
Pra, sipas vlerësimeve profesionale, këto raste lidhen më shumë me operacione të ndikimit dhe manipulimit të perceptimit publik në hapësirën digjitale, sesa me sulme klasike kibernetike që synojnë komprometimin e sistemeve ose ndërhyrjen teknike në to.
Çka është CIB?
Në epokën digjitale, rrjetet sociale janë bërë pjesë qendrore e jetës së përditshme dhe kanë ndryshuar mënyrën e konsumimit të informacionit dhe formimit të opinionit. Megjithatë, ky zhvillim është shoqëruar me rritjen e dezinformimit, shpesh të përshkruar përmes konceptit “Coordinated Inauthentic Behavior” (CIB), që nënkupton veprime të koordinuara të llogarive ose faqeve që synojnë manipulimin e opinionit publik përmes përmbajtjeve të fabrikuara ose të amplifikuara artificialisht. Platforma si Facebook, me miliarda përdorues, janë bërë objekt i këtyre praktikave, ku përdoren edhe llogari të rreme apo të automatizuara për të ndikuar debatet politike dhe sociale. Kjo ka ngritur shqetësime për ndikimin e tyre në opinionin publik dhe demokraci, duke e bërë identifikimin dhe luftimin e këtyre fenomeneve një sfidë të rëndësishme në hapësirën digjitale. (këtu)
Në mënyrën se si e përkufizojnë platformat kryesore digjitale, fenomeni i CIB trajtohet si një formë e koordinimit të llogarive ose aktorëve që veprojnë në mënyrë të fshehtë për të mashtruar, manipuluar ose ndikuar opinionin publik. (këtu)
Në platformën Meta (Facebook dhe Instagram), CIB përkufizohet si një rrjet llogarish apo “asetesh” joautentike, të kontrolluara nga i njëjti individ ose grup individësh, që veprojnë në mënyrë të koordinuar për të mashtruar platformën ose komunitetin dhe për të shmangur zbatimin e rregullave të saj. Meta nuk ka një mekanizëm të veçantë për raportimin e CIB si fenomen i vetëm, por e trajton atë përmes raportimit të llogarive të rreme, përmbajtjeve që shkelin standardet e komunitetit dhe mjeteve të përgjithshme të moderimit.
Në Google dhe YouTube, nuk ekziston një përkufizim i unifikuar i CIB, por platforma flet për “operacione të koordinuara të ndikimit”, sidomos kur aktorët fshehin identitetin e tyre në përmbajtje politike ose çështje me interes publik. YouTube dhe Google Search e trajtojnë këtë si sjellje mashtruese ose dezinformuese që synon të manipulojë përdoruesit, si dhe raportimi bëhet përmes mekanizmave të përgjithshëm për shkelje të udhëzimeve të komunitetit.
Në TikTok, CIB përmendet kryesisht në kontekstin e integritetit zgjedhor dhe operacioneve të fshehta të ndikimit, ku rrjete llogarish bashkëpunojnë për të manipuluar diskutimin publik ose sistemet e platformës. Qasja e TikTok fokusohet në analizën e sjelljes së llogarive dhe identifikimin e koordinimit, ndërsa raportimi bëhet përmes funksioneve të përgjithshme për raportimin e përmbajtjes dhe llogarive që shkelin udhëzimet e komunitetit.
Në X (ish-Twitter), fenomeni lidhet me “operacione informacioni”, “CIB” dhe “fushata ndikimi”, ndërsa politika e platformës ndalon qartë aktivitetet e paautentike, përfshirë përdorimin e llogarive të rreme, automatizimin dhe veprimet e koordinuara që synojnë manipulimin ose dëmtimin e debatit publik.
Sipas EU Disinfo Lab, Coordinated Inauthentic Behaviour (CIB) përkufizohet si një strategji komunikimi manipuluese, e cila bazohet në falsifikimin e shpërndarjes dhe amplifikimit të përmbajtjes në mënyrë të koordinuar dhe jo-organike. Kjo praktikë mund të përdorë llogari autentike, llogari të rreme ose një kombinim të të dyjave, ndërsa qarkullimi i përmbajtjes realizohet gjithmonë në mënyrë të koordinuar, qoftë plotësisht, pjesërisht ose edhe pa automatizim.
Platformat kryesore digjitale bien dakord se fenomeni i CIB fokusohet në tre elemente kryesore: së pari, koordinimi, ku aktiviteti kryhet përmes një rrjeti llogarish ose faqesh që shfrytëzojnë sistemet e rrjeteve sociale me qëllim të qartë për të mashtruar; së dyti, joautenticiteti, ku aktorët keqdashës fshehin identitetin e tyre real, vendndodhjen ose qëllimin e vërtetë; dhe së treti, sjellja, ku vëmendja vendoset te mënyra e veprimit dhe jo domosdoshmërisht te përmbajtja, e cila nuk është gjithmonë e rreme apo në shkelje të drejtpërdrejtë të rregullave të platformës.
