2 ditë më parë
Në media sociale janë publikuar grafika që pretendojnë se paraqesin matje të opinionit publik në prag të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit.
Dy prej tyre janë publikuar në Facebook e një në TikTok.
Tri grafikat përfshijnë akronimet e vetëm katër ose pesë partive. Në dy prej tyre, Partia Demokratike e Kosovës paraqitet si e para, ndërsa në një tjetër Lëvizja Vetëvendosje.
E vërteta?
Dy nga grafikat nuk japin fare detaje mbi të dhënat për metodologjinë e përdorur për t’u kryer një sondazh. E një tjetër citon rrejshëm një organizatë të njohur për matje të opinionit publik në Kosovë.
Çka u pretendua?
Në rastin e parë, llogaria “Gjergj Dedaj” në Facebook publikoi më 9 maj një grafikë në të cilën shfaqen akronimet e katër partive më të mëdha shqiptare në zgjedhjet e fundit. Sipas grafikut, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) del më e madhja me 36 për qind, pasuar nga Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) me 29%, Lëvizja Vetëvendosje (LVV) me 26% dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) me 9%.
Postimi i llogarisë në fjalë:
E kërkimi me fotografi në “Google” ka çuar në disa publikime të tjera me të njëjtin imazh. Ajo u publikua në TikTok e Facebook, postime këto që kanë gjeneruar qindra komente (shih këtu dhe këtu). Njëri e ka marrë si të mirëqenë publikimin e tjetri ka pyetur nëse ndjekësit i besojnë “sondazhit”.
Në rastin e dytë, llogaria “lajme.politika.sh” në TikTok ka publikuar një imazh i cili pretendon se bëhet fjalë për matje të opinionit publik në pyetjen “Nëse zgjedhjet parlamentare do të mbaheshin të dielën e ardhshme, për cilën parti politike do të votoinit?”
Në imazh shfaqet renditja e katër partive më të mëdha, me PDK-në si e para me 38.4 për qind, LVV-në si e dyta me 35.7%, LDK-në si e treta me 17.6% dhe AAK-në si e katërta me 6.3%. Aty është theksuar se PSD nuk e kalon pragun dhe se në matje ka 2.0%.
Pos gabimeve drejtshkrime, tek rezultatet e sondazhit shfaqen datat 1-10 qershor si data për kryerjen e anketimit. E publikimi u bë më 25 maj. Aty është thënë po ashtu se matja është kryer me intervista telefonike e janë 1200 respondentë. Është thënë po ashtu se marzha e gabimit është 2.8%. Në fund është dhënë edhe adresa e kompanisë “UBO Consulting”, por që nuk përkon me atë të ofruar nga vetë kompania në uebfaqen e saj dhe në llogaritë në media sociale.
TikToku ia ka vënë etiketën publikimit se ai ka përmbajtje të gjeneruar me inteligjencë artificiale.
Ndërsa një kërkim në “Google” me fjalët “Sondazhi i UBO Consulting për zgjedhjet e 7 qershorit” nuk çon në ndonjë publikim nga media reale në javën e fundit.
Rasti i tretë është në Facebook. Në grupin “Lëvizja VETËVENDOSJE Velbert/Düsseldorf 🇦🇱🇩🇪” llogaria “Vesel Berisha” ka publikuar një grafikon që ngjan në paraqitje të matjeve të opinionit publik. Sipas publikimit, LVV i ka 69%, LDK 13, DPK 14 dhe AAK 4.
Përmbajtja ka gjeneruar rreth mbi 2 mijë e 600 reagime e më shumë se 500 komente.
Në matjet e pretenduara mostra mbërrin në 100 për qind me jo më shumë se pesë subjekte, ndonëse në zgjedhjet e 7 qershorit fletëvotimi përmban 21 subjekte politike. Në zgjedhjet e fundit (28 dhjetor) katër partitë më të mëdha bashkë morën pak mbi 90 për qind dhe gati 10 për qind u ndanë te partitë tjera, kryesisht të komuniteteve.
Çka janë sondazhet?
Sondazhi është hulumtim paraprak për të njohur një gjendje, mendimet a qëndrimet për diçka të caktuar. Në këtë metodë statistikore nxirren rezultate bazuar në studimin e një pjese të popullatës, që quhet mostër.
Bazuar në artikullin e institutit Pew Research (institut kërkimor për sondazhe dhe studime të bazuara në fakte), sqarohet se çfarë informata duhet të kërkohen për mënyrën se si është kryer një sondazh.
Kush e kreu sondazhin dhe kush e sponsorizoi atë?
Kush u intervistua?
Si u zhvillua sondazhi?
Si u përzgjodhën njerëzit për sondazhin?
Kur u krye sondazhi?
Sa persona u intervistuan?
A u peshua sondazhi? Nëse po, si?
A duken pyetjet e sondazhit sikur janë neutrale dhe të drejta?
Këto mungojnë te dy publikimet, ndërsa te njëri që pretendon se i ka përmendur, ka mospërputhje të të dhënave dhe TikToku ka konfirmuar se është përmbajtje e gjeneruar me IA.
Hibrid.info gjithashtu ka bërë kërkim në motorin e kërkimit “Google” me fjalët kyçe “sondazh kosovë”, duke e kufizuar rezultatet në publikimet e 30 ditëve të fundit (shih këtu). Përveç disa publikimeve të sondazheve jo kredibile dhe trajtimeve nga kontrollues faktesh për këto pretendime, rezultatet e këtij kërkimi nuk kanë shfaqur asnjë artikull kredibil që do të konfirmonte ekzistencën të këtij apo ndonjë tjetër sondazhi të pretenduar.
Sondazhet e rreme kanë qarkulluar tash e disa palë zgjedhjesh. Hibrid.info ka identifikuar dhe trajtuar qindra publikime të rreme nga publikues të ndryshëm në media sociale, që janë paraqitur rrejshëm si sondazhe të besueshme (shih disa këtu, këtu dhe këtu).
Analiza
Në Facebook dhe TikTok po qarkullojnë tri grafika që pretendojnë se paraqesin sondazhe zgjedhore për 7 qershorin.
Verifikimi tregon se ato nuk kanë metodologji të qartë, përmbajnë mospërputhje dhe në një rast janë etiketuar nga TikTok si përmbajtje e gjeneruar me IA.
Bazuar në metodologjinë e vlerësimit, hibrid.info i vlerëson përmbajtjet në fjalë si “lajm i rremë”.
Arsyetimi
Vlerësimin “Lajm i rremë” e marrin ato përmbajtje informative që janë tërësish të sajuara apo të cilat në vete përmbajnë pretendime ose informacione faktikisht të gabuara. Përmbajtja që vlerësohet si lajm i rremë mund të përcaktohet se është krijuar dhe shpërndarë me qëllim të dezinformimit të publikut, d.m.th., për të paraqitur një pretendim që është plotësisht i rremë si fakt.
