3 javë më parë
Një rast i fundit në Klinikën Infektive, ku një fëmijë i prekur nga fruthi përfundoi në terapi intensive, rikthen në vëmendje pasojat konkrete të hezitimit ndaj vaksinimit. Sipas mjekëve, prindërit kishin vendosur të mos e vaksinojnë fëmijën, të ndikuar nga dezinformatat që qarkullojnë gjerësisht në rrjetet sociale dhe hapësirat online. Ky nuk është rast i izoluar: edhe prindërit e fëmijëve të tjerë të hospitalizuar kanë përmendur frikën nga efekte të pretenduara anësore si arsye për refuzimin e vaksinës.
Në këtë kontekst, një nga pretendimet më të përhapura është lidhja e rreme mes vaksinës kundër fruthit dhe autizmit. Kjo tezë vazhdon të ndikojë vendimmarrjen e prindërve, pavarësisht se është rrëzuar prej kohësh nga komuniteti shkencor. Pasoja e drejtpërdrejtë e këtij dezinformimi është ulja e mbulueshmërisë me vaksinim, duke rritur rrezikun për shpërthime të sëmundjeve që mund të parandalohen. Nga 89 për qind sa ishte mbulueshmëria me këtë vaksinë në 2024-tën, në vitin pasues ra në 82 për qind.
Ligji për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve Ngjitëse në Kosovë kërkon që çdo fëmijë që regjistrohet në çerdhe apo shkolla, të pajiset me dëshmi të vaksinimit. Por, komentet e disa nënave sugjerojnë se ky kriter nuk po respektohet plotësisht.
Sipas kalendarit të vaksinimit, fëmijët duhet ta marrin vaksinën MMR M (Morbil) M (Mumps) R (Rubellë), në moshën njëvjeçare dhe në moshën 6-7 vjeçare. Ajo mbron nga fruthi, që është një sëmundje ngjitëse virale që manifestohet me temperaturë të lartë, kollë dhe skuqje në lëkurë.
Ndërlidhja e pabazë e vaksinës kundër fruthit (MMR) me shkaktimin e autizmit
Narrativa që e ndërlidh vaksinën MMR me shkaktimin e autizmit vlerësohet, në analizë mediale dhe shkencore, si një dezinformatë e qëndrueshme që ka kaluar nga një pretendim i izoluar në një besim të përhapur publik. Ajo nuk mbështetet në prova empirike, por në një kombinim faktorësh: frikë prindërore, përvoja individuale të keqinterpretuara dhe amplifikim nga rrjetet sociale.
Faik Hoti, specialist i Shëndetësisë Publike në Institutin Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës dhe kryeredaktor i Revistës “Mjeku”, këtë narrativë e vlerëson si pjesë e një “epidemie të injorancës”, duke e vendosur jo thjesht si mungesë informacioni, por si fenomen aktiv që prodhohet dhe shpërndahet në mënyrë të organizuar në hapësirën digjitale.
Edhe infektologu Izet Sadiku thekson se përhapja e dezinformatave në rrjetet sociale ka ndikuar drejtpërdrejt në rënien e vaksinimit, duke bërë që rreth 5 mijë fëmijë në Kosovë të mos imunizohen me kohë. Ai paralajmëron se fruthi është një sëmundje shumë ngjitëse që mund të shkaktojë komplikime serioze, veçanërisht te fëmijët e pavaksinuar. Sipas tij, vaksina është e sigurt dhe efektive, ndërsa nuk ekziston asnjë lidhje mes vaksinimit dhe autizmit.
Edhe Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës ka theksuar qartë se vaksinimi kundër fruthit është i sigurt dhe nuk shkakton autizëm, duke nënvizuar se vaksina MMR (Fruth, Parotit, Rubellë) është mënyra më e sigurt dhe efektive për të parandaluar këtë sëmundje.
Po ashtu, hulumtimet shkencore e mbështesin fuqishëm këtë qëndrim. Një meta-analizë e studimeve epidemiologjike të publikuara ka arritur në përfundimin se vaksina MMR nuk lidhet me rritje të rrezikut për autizëm.
Një studim në Danimarkë në vitin 2025, i bazuar në regjistra shëndetësorë, që ka analizuar mbi një milion fëmijë, ka gjetur se nuk ekziston asnjë lidhje mes përbërësve të vaksinave të fëmijërisë dhe një sërë gjendjesh shëndetësore, përfshirë autizmin, astmën apo sëmundjet autoimune. Rezultatet tregojnë se edhe ekspozimi ndaj sasive shumë të vogla të aluminit që përdoret si ndihmës në disa vaksina nuk rrit rrezikun për këto çrregullime gjatë fëmijërisë. Në këtë mënyrë, gjetjet e këtij studimi e forcojnë më tej konsensusin shkencor se programet e vaksinimit të fëmijëve janë të sigurta dhe nuk lidhen me autizmin, duke konfirmuar njëkohësisht rëndësinë e vaksinimit për mbrojtjen nga sëmundje të parandalueshme si fruthi.
Krahas kësaj, një analizë e fundit e një grupi ekspertësh të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) për sigurinë e vaksinave ka rikonfirmuar, mbi bazën e një numri të madh studimesh ndërkombëtare, se nuk ekziston asnjë lidhje shkakësore mes vaksinave dhe çrregullimeve të spektrit të autizmit. Ky vlerësim mbështetet në të dhëna të mbledhura gjatë dekadave nga studime të shumta në vende të ndryshme, të cilat në mënyrë konsistente nuk kanë gjetur asnjë lidhje mes vaksinimit në fëmijëri dhe zhvillimit të autizmit.
Konteksti i teorisë konspirative
Pretendimi se vaksina MMR (kundër fruthit, shytave dhe rubeolës) shkakton autizëm buron nga një studim i vitit 1998 i publikuar nga Andrew Wakefield. Ky studim jo vetëm që rezultoi i pasaktë, por edhe i manipuluar dhe i motivuar nga interesa financiare. Revista shkencore “The Lancet” e tërhoqi artikullin, ndërsa Wakefield humbi licencën për ushtrimin e profesionit. Që atëherë, dhjetëra studime të mëdha ndërkombëtare kanë konfirmuar se nuk ekziston asnjë lidhje shkak-pasojë mes vaksinave dhe autizmit.
Organizata si OBSH dhe Centers for Disease Control and Prevention theksojnë vazhdimisht se vaksinat janë të sigurta dhe efektive. Autizmi është një çrregullim neurozhvillimor kompleks, me faktorë gjenetikë dhe biologjikë, dhe nuk lidhet me vaksinimin. Megjithatë, përhapja e përvojave personale të paverifikuara dhe narrativave emocionale në rrjete sociale shpesh krijon perceptim të rremë të rrezikut.
Rënia e mbulueshmërisë me vaksinim në Kosovë, nga 89% në 82% brenda një viti, tregon ndikimin konkret të këtyre narrativave. Kur një numër i konsiderueshëm fëmijësh mbetet i pavaksinuar, rrezikohet imuniteti kolektiv dhe rritet mundësia e përhapjes së shpejtë të sëmundjeve infektive në komunitete, veçanërisht në çerdhe dhe shkolla.
Rasti i fëmijës në gjendje të rëndë nuk është vetëm një statistikë shëndetësore, por një pasojë e drejtpërdrejtë e dezinformimit. Ai ilustron se si informacioni i pasaktë mund të përkthehet në vendime që rrezikojnë jetën. Përballë kësaj, profesionistët shëndetësorë theksojnë nevojën që prindërit t’u drejtohen burimeve të besueshme dhe të konsultohen me mjekët, duke e trajtuar vaksinimin jo si zgjedhje të bazuar në frikë, por si mbrojtje të domosdoshme për shëndetin publik.
