3 ditë më parë
Gjatë periudhës 18–23 maj, monitorimi i mediave dhe platformave sociale ka evidentuar një dominim të theksuar të lajmeve të rreme në ekosistemin informativ. Këto përmbajtje janë shpërndarë kryesisht përmes rrjeteve sociale dhe faqeve të dyshimta në internet, duke shfrytëzuar shpejtësinë e qarkullimit të informacionit online dhe mungesën e verifikimit të burimeve.
Gjatë periudhës 18–23 maj, lajmet e rreme të identifikuara gjatë monitorimit janë publikuar kryesisht në TikTok dhe Facebook dhe kanë trajtuar tema që lidhen me shëndetin publik dhe zhvillimet politike në Kosovë e rajon. Një nga pretendimet më të shpërndara ishte ai për mbërritjen e hantavirusit në Kosovë dhe konfirmimin e rasteve të para nga IKSHPK, pretendim që rezultoi i pavërtetë dhe i pambështetur nga asnjë njoftim zyrtar. Një tjetër përmbajtje e rreme përfshinte pretendimin se Elisa Spiropali kishte deklaruar se Vjosa Osmani, bashkë me drejtues të Partia Demokratike e Kosovës dhe publicistin Baton Haxhiu, ishin takuar me Milan Radojiçiq në Shqipëri, pa asnjë dëshmi që ta mbështeste këtë pretendim. Gjithashtu, është evidentuar edhe një postim i rremë në Facebook që i atribuonte kryeministrit në detyrë Albin Kurti një deklaratë lidhur me protestën e studentëve shqiptarë në Shkup, deklaratë e cila nuk figuron e publikuar në asnjë burim të besueshëm.
Në këtë periudhë, edhe rastet e identifikuara të mashtrimit janë shfaqur kryesisht në rrjete sociale dhe përmes mesazheve direkte, duke përdorur forma të ndryshme manipulimi për të mashtruar publikun. Një pjesë e tyre lidhej me publikimin e videove në Facebook nga faqet “Gazeta Bota” dhe “PEJA Live”, të publikuara më 17 dhe 19 maj, të cilat pretendonin se paraqisnin qytetarë duke shprehur qëndrimet e tyre për zgjedhjet e 7 qershorit në Kosovë. Pas verifikimit, u vërtetua se këto video ishin të gjeneruara me inteligjencë artificiale dhe nuk paraqisnin persona realë. Një tjetër formë mashtrimi e evidentuar gjatë kësaj periudhe ishte shpërndarja e mesazheve të rreme për gjoba trafiku, ku qytetarëve u kërkohej të kryenin pagesa përmes vegëzave mashtruese, duke u joshur me pretendimin për 50% zbritje nëse pagesa bëhej brenda 24 orëve. Këto raste tregojnë përdorimin në rritje të teknologjive manipuluese dhe skemave të phishing-ut për të krijuar përmbajtje mashtruese dhe për të nxitur reagim apo përfitim financiar nga publiku.
Rastet e manipulimit të fakteve dhe dezinformatave janë fokusuar kryesisht në tema politike dhe zgjedhore. Një nga rastet e evidentuara ishte publikimi i një imazhi në Facebook më 20 maj, nga faqja “Mërgata me LDK-në”, ku paraqiteshin shifra të supozuara të mbështetjes qytetare për subjektet politike, duke pretenduar se bëhej fjalë për një sondazh të realizuar nga Kohavision. Pas verifikimit, u vërtetua se imazhi ishte nxjerrë jashtë kontekstit nga një kronikë e KTV-së që trajtonte fenomenin e keqinformimit para zgjedhjeve, dhe jo rezultate të ndonjë sondazhi. Po ashtu, është identifikuar edhe një rast dezinformimi përmes publikimit të një imazhi ku pretendohej se një person po sulmonte një pjesëtar të Policia e Kosovës në Skenderaj, duke e lidhur ngjarjen me persona të afërt me Sami Lushtaku. Verifikimi tregoi se nuk ekziston asnjë konfirmim për një incident të tillë, ndërsa imazhi i përdorur ishte i gjeneruar me inteligjencë artificiale. Këto raste dëshmojnë përdorimin e manipulimit vizual dhe nxjerrjes së përmbajtjeve jashtë kontekstit për të krijuar narrativa të rreme me ngarkesë politike dhe për të ndikuar perceptimin publik.
Gjatë kësaj periudhe janë identifikuar edhe raste të clickbait-it dhe teorive konspirative, të cilat kanë shfrytëzuar tituj sensacionalë dhe narrativa të pabazuara për të tërhequr vëmendjen e publikut dhe për të nxitur reagime emocionale. Në kategorinë clickbait, janë evidentuar postime me titullin “Goditje për qytetarët, rritet çmimi i bukës, publikohen çmimet e reja”, të shpërndara nga faqe që zakonisht publikojnë lajme për Kosovën. Megjithatë, pas hapjes së artikullit rezulton se lajmi i referohej rritjes së çmimit të bukës në disa furra në North Macedonia, e jo në Kosovë, duke bërë që një pjesë e lexuesve ta interpretojnë gabimisht si zhvillim vendor. Ndërkohë, në kategorinë e teorive konspirative, është evidentuar një komunikatë e Zyra për Kosovën në Qeverinë e Serbisë lidhur me dëmtimin e dyerve të një ambulance në Kosovë, ku – ndonëse thuhej se akti ishte kryer nga persona të panjohur – pretendohej pa prova se bëhej fjalë për vazhdim të një fushate antiserbe nga “ekstremistë shqiptarë” kundër serbëve dhe institucioneve serbe në Kosovë. Deri në momentin e verifikimit, Policia e Kosovës nuk kishte konfirmuar as incidentin dhe as autorët e mundshëm. Këto raste tregojnë se si titujt çorientues dhe interpretimet spekulative vazhdojnë të përdoren për të deformuar informacionin dhe për të ndikuar në perceptimin publik rreth çështjeve sociale dhe ndëretnike.
Lajm i rremë
Përmes postimeve në TikTok pretendohet se “Hantavirusi ka mbërritur në Kosovë” dhe se janë konfirmuar rastet e para të këtij virusi, duke i atribuuar edhe një deklaratë IKSHPK-së për masa parandaluese. Megjithatë, pas verifikimit të fakteve u vërtetua se ky pretendim është i pavërtetë. Nuk ka asnjë njoftim zyrtar nga IKSHPK që konfirmon raste të reja të hantavirusit në Kosovë. Po ashtu, përmbajtjet në TikTok kanë keqpërdorur edhe emrin e televizionit Klan Kosova, pasi në ueb-faqen e këtij mediumi nuk gjendet asnjë artikull që raporton për ardhjen e këtij virusi në vend. (këtu)
Publikohet një imazh me mbishkrimin që pretendon se Elisa Spiropali, deputetja e Kuvendit të Shqipërisë, ka deklaruar se ish-presidentja Vjosa Osmani bashkë me krerët e Partisë Demokratike të Kosovës (PDK) dhe me publicistin Baton Haxhiu janë takuar me Milan Radojçiq, ish-nënkryetarin e Listës Serbe në Shqipëri. Përmbajtja me këtë mbishkrim u publikua të premten (15 maj) në TikTok, nga llogaria me emrin “halitdardania”. Nuk ka asnjë dëshmi apo burim të besueshëm që e konfirmon pretendimin. (këtu)
“Studentët shqiptarë gabuan që protestuan sot në Shkup. Mickoski do ta zgjidhë këtë problem.” Kështu po pretendohet të ketë deklaruar kryeministri në detyrë Albin Kurti, sipas një përmbajtjeje të publikuar të martën në Facebook, nga faqja me emrin “Mërgata me LDK-në”. Nuk ka asnjë publikim që konfirmon se një deklaratë e tillë ka ardhur nga Kurti. (këtu)
Clickbait
Postimet me titull “Goditje për qytetarët, rritet çmimi i bukës publikohen çmimet e reja” janë publikuar nga faqe që zakonisht shpërndajnë lajme për Kosovën. Megjithatë, pas hapjes së artikullit kuptohet se lajmi lidhet me rritjen e çmimit të bukës në disa furra në Maqedoninë e Veriut. Edhe komentet e lexuesve tregojnë se një pjesë e tyre e kanë keqinterpretuar përmbajtjen si zhvillim që ka ndodhur në Kosovë. (këtu)
Teori konspirative
Zyra për Kosovën në Qeverinë e Serbisë ka njoftuar për një incident ku janë dëmtuar dyert e një ambulance në Kosovë. Edhe pse në njoftim është theksuar se akti është kryer nga persona të panjohur, tutje në komunikatë është pretenduar pa asnjë provë se dëmtimi i ambulancës është vazhdim i një fushate antiserbe të ekstremistëve shqiptarë e drejtuar kundër serbëve dhe institucioneve serbe në Kosovë. Gjithashtu, Policia e Kosovës nuk ka konfirmuar as rastin e as autorët e mundshëm të ngjarjes së pretenduar. (këtu)
Mashtrim
Faqet në Facebook “Gazeta Bota” dhe “PEJA Live” kanë publikuar me 17 dhe 19 maj dy video, që pretendojnë se paraqesin qytetarë duke shprehur qëndrimet e tyre për zgjedhjet e 7 qershorit në Kosovë. Pas verifikimit online të kryer nga hibrid.info përmes platformës “Hive Moderation”, u vërtetua se përmbajtjet nuk janë reale, por të gjeneruara përmes inteligjencës artificiale. (këtu)
Janë identifikuar mesazhe mashtruese përmes të cilave qytetarëve u dërgohen njoftime të rreme për gjoba trafiku, duke u kërkuar pagesa përmes vegëzave (linkeve). Në përmbajtjen e mesazhit pretendohet se marrësi mund ta paguajë gjobën me 50% zbritje, nëse pagesa kryhet brenda 24 orëve nga momenti i pranimit të njoftimit. Mesazhet e tilla janë mashtruese. (këtu)
Manipulim i fakteve
Publikohet një imazh ku paraqiten shifra të mbështetjes qytetare për subjektet politike, bazuar në një sondazh, të cilin pretendohet ta ketë realizuar televizioni “Kohavision” (KTV). Përmbajtja me këtë pretendim është publikuar të mërkurën (20 maj) në Facebook, nga faqja me emrin “Mërgata me LDK-në”. Hibrid.info gjeti se imazhi është shkëputur nga një kronikë e transmetuar në lajmet qendrore të KTV-së, ku është raportuar për rritjen e keqinformatave në prag të zgjedhjeve në Kosovë. (këtu)
Dezinformatë
Është publikuar imazhi ku shihet një person duke e sulmuar një pjesëtar të Policisë së Kosovës, me mbishkrimin ku pretendohet se ngjarja ka ndodhur në Skenderaj. Këtu pretendohet se veprimi është kryer nga persona të lidhur me Sami Lushtaku, të cilët në këto përmbajtje cilësohen si “bandat e Sami Lushtakut”. Nuk ka konfirmim se një ngjarje e tillë ka ndodhur në Skenderaj, ndërsa pretendimi është publikuar i shoqëruar me një imazh të gjeneruar nga inteligjenca artificiale (IA). (këtu)
