2 javë më parë
Gjatë periudhës 4–9 maj, monitorimi i mediave dhe platformave sociale ka evidentuar një dominim të theksuar të lajmeve të rreme, të cilat janë shpërndarë kryesisht përmes rrjeteve sociale dhe faqeve të dyshimta në internet.
Gjatë kësaj periudhe, lajmet e rreme janë publikuar kryesisht në Facebook, përmes faqeve dhe llogarive të dyshimta si “TV Prishtina” dhe “Mërgata me LDK-në”. Temat kryesore kanë qenë të lidhura me zhvillimet politike dhe zgjedhore në Kosovë, përfshirë pretendime të pavërteta për mbështetje dhe investime nga presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe për Vjosa Osmanin, publikim të sondazheve pa burime dhe metodologji të verifikueshme, si dhe teori konspirative që përfshijnë George Soros, Albin Kurtin dhe presidenten Osmani. Po ashtu, janë shpërndarë edhe pretendime mashtruese me karakter social-ekonomik, si lajmi i rremë për ndarjen e 100 eurove për pensionistët, duke krijuar konfuzion te publiku lidhur me vendime të pretenduara qeveritare.
Në kuadër të dezinformatave të identifikuara gjatë kësaj periudhe, në Facebook janë shpërndarë pretendime të pabazuara lidhur me sondazhe zgjedhore dhe zhvillime politike. Një nga rastet përfshin pretendimin se Lëvizja Vetëvendosje prin me rreth 52% në një sondazh të fundit, i publikuar përmes ueb-faqes së dyshimtë “trayedit.com”, pa ofruar burime, metodologji apo të dhëna të verifikueshme. Një tjetër dezinformatë ka qarkulluar përmes një fotografie që pretendonte se Albin Kurti dhe Aleksandar Vuçiq ndodheshin së bashku në Armeni në një takim “vëllazëror” kundër Kosovës. Verifikimi tregoi se Vuçiq nuk merrte pjesë në samitin në Jerevan dhe fotografia ishte e vjetër, e realizuar gjatë një takimi joformal në vitin 2022 në kuadër të dialogut Kosovë-Serbi.
Gjatë monitorimit janë evidentuar edhe raste të clickbait-it, ku titujt janë formuluar në mënyrë çorientuese për të nxitur klikime dhe reagime nga publiku. Portali “veriu.info” publikoi një artikull me titullin “Kërcet dajaku brenda qelive të burgut, humbin jetën dy persona”, pa sqaruar në titull se ngjarja kishte ndodhur në Greqi, duke krijuar përshtypjen se bëhej fjalë për një rast në Kosovë. Vetëm pas hapjes së artikullit kuptohej vendndodhja reale e ngjarjes. Një tjetër rast lidhet me një postim në Facebook me titullin “ZYRTARE | PDK dhe LDK arrijnë koalicion”, i cili linte të nënkuptohej një marrëveshje politike në nivel qendror. Në fakt, përmbajtja e artikullit kishte të bënte vetëm me bashkëpunim në nivel lokal në Prishtinë. Formulimi i përgjithshëm i titullit, sidomos në prag të zgjedhjeve parlamentare, ka ndikuar në keqinterpretimin e informacionit nga lexuesit.
Gjatë monitorimit janë identifikuar edhe raste të teorive konspirative dhe mashtrimeve në rrjetet sociale. Një pretendim i publikuar nga Zyra për Kosovën në Qeverinë e Serbisë lidhur me thyerjen e shtëpisë së një çifti pensionistësh në Fushë Kosovë insinuonte se kryerësit ishin shqiptarë dhe se rasti kishte motiv etnik. Megjithatë, nuk është ofruar asnjë dëshmi që mbështet këto pretendime, ndërsa rasti nuk figuron as në raportin zyrtar 24-orësh të Policisë së Kosovës. Paralelisht, në Facebook janë shpërndarë edhe përmbajtje mashtruese që premtonin punë online me fitime ditore nga 50 deri në 200 euro për “detyra të thjeshta”. Verifikimi tregoi se faqja që publikonte këtë ofertë kishte aktivitet minimal, mungesë transparence dhe asnjë dëshmi se përfaqësonte një kompani apo agjenci legjitime punësimi, duke ngritur dyshime të forta për mashtrim financiar ose keqpërdorim të të dhënave të përdoruesve.
Dezinformatë
Përmes një postimi në Facebook pretendohet se Lëvizja Vetëvendosje prin me rreth 52% sipas një sondazhi të fundit. Megjithatë, artikulli i shpërndarë nga ueb-faqja “trayedit.com” nuk ofron asnjë dëshmi konkrete për këtë pretendim. Në përmbajtje mungojnë të dhëna kyçe si kompania që ka realizuar sondazhin, metodologjia apo rezultatet e detajuara. Po ashtu, nuk ka burime të verifikueshme apo dokumente mbështetëse. Kërkimet nuk nxjerrin asnjë sondazh të tillë të publikuar së fundmi. (këtu)
Në një fotografi të shpërndarë në Facebook pretendohet se Kurti dhe Vuçiq ndodhen së bashku në Armeni dhe se janë takuar në një kontekst “vëllazëror” kundër Kosovës. Megjithatë, ky pretendim nuk qëndron. Kurti po merr pjesë në Samitin e 8-të të Komunitetit Politik Evropian në Jerevan, ndërsa Vuçiq nuk është pjesë e këtij samiti. Serbia përfaqësohet nga kryeministri i saj. Po ashtu, fotografia e përdorur nuk është aktuale dhe i përket një takimi të mëhershëm të vitit 2022 gjatë një darke joformale në kuadër të dialogut Kosovë-Serbi. (këtu)
Lajm i rremë
Publikohet një përmbajtje me mbishkrimin që pretendon se presidenti i Emirateve te Bashkuara Arabe (EBA), Mohamed bin Zayed Al Nahyan, ka deklaruar se nëse Vjosa Osmani fiton, do të ketë bashkëpunim te ngushtë dhe investime ne Kosovë, që mund të arrijnë deri në tre miliardë dollarë. Përmbajtja më këtë pretendim është publikuar të dielën (3 maj) në Facebook nga një faqe me emrin “TV Prishtina”. Nuk ekziston asnjë dëshmi publike apo raportim nga burime relevante që konfirmon një deklaratë të tillë, çka tregon se ajo është e sajuar. (këtu)
Publikohet një imazh me përqindje të rezultateve të partive politike në Kosovë, para fillimit të fushatës për zgjedhjet parlamentare të 7 qershorit. Kjo përmbajtje u publikua të hënën (3 maj) në Facebook, nga një llogari me emrin “Mërgata me LDK-në”. Pas verifikimit, rezulton se kësaj përmbajtjeje i mungojnë të dhënat teknike thelbësore si burimi, mostra, periudha e realizimit dhe metodologjia. (këtu)
Një imazh i publikuar në Facebook pretendon se gazetari amerikano-kanadez John Roberts ka deklaruar se George Soros dhe Albin Kurti janë përfshirë në një takim në New York, ku dyshohet se është diskutuar një “plan për eliminimin politik” të presidentes Vjosa Osmani. Pas verifikimit, rezultoi se nuk ekziston asnjë deklaratë publike apo e dokumentuar nga gazetari John Roberts që e mbështet këtë pretendim, as në mediat ku ai punon dhe as në rrjetet e tij sociale. Po ashtu, kërkimet në Google për deklaratën e pretenduar dhe për kombinimin e emrave të përmendur nuk kanë nxjerrë asnjë rezultat nga burime të besueshme që ta konfirmojnë ekzistencën e deklaratës së pretenduar. (këtu)
Një faqe në Facebook publikoi pretendimin se “Qeveria ndan nga 100 euro për pensionistët”, duke krijuar përshtypjen se bëhet fjalë për Kosovën. Pas verifikimit, hibrid.info nuk gjeti asnjë vendim të tillë. Artikulli vetëm përmend në fund se lajmi lidhet me Maqedoninë e Veriut, por pas hulumtimit të kryer online u vërtetua se kjo nuk është e saktë. Raportimet kredibile flasin vetëm për një rritje pensioni prej rreth 16-17 eurosh, jo 100 euro. (këtu)
Clickbait
Portali informativ “veriu.info” ka publikuar një artikull të hënën (4 maj) me titull ““Kërcet” dajaku brenda qelive të burgut, humbin jetën dy persona”. Artikulli është shpërndarë me të njëjtin titull si në faqen e portalit ashtu edhe në Facebook. Titulli i artikullit është çorientues sepse nuk tregon se ngjarja ka ndodhur në Greqi, duke lënë hapësirë për keqinterpretim sikur rasti ka ndodhur në Kosovë. Vetëm pas klikimit në artikull mësohet se ngjarja ka ndodhur në një burg në veri të Greqisë. (këtu)
Një postim në Facebook me titull “ZYRTARE| PDK dhe LDK arrijnë koalicion” paraqet një informacion që nuk përputhet me përmbajtjen e artikullit. Titulli është i përgjithshëm dhe nuk specifikon se bëhet fjalë vetëm për koalicion në Prishtinë, duke lënë të kuptohet se bëhet fjalë për marrëveshje në nivel vendi. Në përmbajtje sqarohet se koalicioni lidhet vetëm me qeverisjen lokale në Prishtinë. Megjithatë, duke qenë se vendi është në prag të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 7 qershorit, ky formulim ka ndikuar që një pjesë e lexuesve ta interpretojnë si koalicion të mundshëm në nivel qendror, çka është vërejtur edhe në seksionin e komenteve të postimit. (këtu)
Teori konspirative
Zyra për Kosovën në Qeverinë e Serbisë (ZKQS) raportoi se në Fushë Kosovë është thyer shtëpia e pensionistëve Jordan dhe Slobodanka Ristiq, duke pretenduar se kryerësit janë shqiptarë. Po ashtu, u pretendua se rasti ka motiv etnik. Pas verifikimit të fakteve nga hibrid.info, rezulton se në këtë pretendim nuk është paraqitur asnjë dëshmi apo fakt që vërteton se kryerësit e veprës janë shqiptarë. Ndërsa rasti nuk figuron as në raportin 24-orësh të Policisë së Kosovës për datën kur është raportuar ngjarja. (këtu)
Mashtrim
Një postim i publikuar në Facebook pretendon se ofrohet punë online me pagesë nga 50 deri në 200 euro në ditë për kryerjen e “detyrave të thjeshta”, pa pasur nevojë për trajnim dhe vetëm me posedimin e një telefoni. Pas verifikimit, rezultoi se faqja që ka publikuar postimin ka vetëm 20 ndjekës, aktivitet të kufizuar dhe mungesë të informatave që do të dëshmonin se bëhet fjalë për një kompani të regjistruar apo agjenci legjitime rekrutimi. Po ashtu, postimi është shpërndarë si reklamë e sponsorizuar dhe faqja është e kategorizuar si “Bankë për konsumatorin”, pa ofruar të dhëna të qarta për identitetin e subjektit që pretendon të ofrojë punësim. (këtu)
