5 ditë më parë
Gjatë periudhës së monitorimit 5–10 tetor, në hapësirën keqinformuese dominuan artikujt dhe përmbajtjet e fabrikuara, të cilat u karakterizuan kryesisht nga deklarata të sajuara që u atribuuan figurave të njohura ndërkombëtare, si dhe nga dezinformatat dhe manipulimet e fakteve lidhur me zhvillimet politike e shoqërore.
Një pjesë e konsiderueshme e këtyre përmbajtjeve përdorën emrat e zyrtarëve, politikanëve dhe diplomatëve të huaj, të cilëve iu atribuuan citime të sajuara lidhur me Gjykatën Speciale dhe zhvillimet në Kosovë. Këto pretendime u paraqitën si deklarata reale për të ndikuar në opinionin publik.
Përveç deklaratave të fabrikuara, gjatë kësaj periudhe u identifikuan edhe narrativa dezinformuese nga rrjete mediatike serbe dhe ruse, si dhe pretendime mashtruese në fushat e sportit dhe zhvillimeve parlamentare në rajon.
Lajmet e rreme
Deklarata e atribuuar Wesley Clark: Në rrjetin social TikTok është publikuar një përmbajtje ku pretendohet se ish-komandanti i NATO-s, Wesley Clark, ka kritikuar shqiptarët për inate politike ndaj Hashim Thaçit dhe ka thënë se po rrezikojnë lirinë e Kosovës. Megjithatë, një deklaratë e tillë nuk është gjetur në intervistat e tij apo në burime të tjera të besueshme, ndaj përmbajtja është vlerësuar si e rreme (shih këtu).
Deklarata e atribuuar William Walker: Është publikuar një pretendim se ish-ambasadori i OSBE-së, William Walker, ka deklaruar se ata që nuk bashkohen rreth mbrojtjes së UÇK-së do t’i mallkojë historia. Kërkimet vërtetuan se deklarata është e sajuar dhe nuk gjendet në asnjë nga prononcimet apo intervistat e tij (shih këtu).
Deklarata e atribuuar Donald Trump: Në Facebook është shpërndarë një imazh ku pretendohet se presidenti amerikan Donald Trump ka thënë se nuk ka marrëdhënie të mira me kryeministrin Albin Kurti, por se partneriteti me popullin nuk braktiset. Nuk u gjet asnjë konfirmim zyrtar apo raportim mediatik që vërteton se Trump ka bërë këtë deklaratë (shih këtu).
Pretendimet për protestën e 5 tetorit dhe Xhelal Sveçlën: Në rrjete sociale janë publikuar pretendime se aktivistë të LVV-së u veshën me uniforma policore gjatë protestës në Prishtinë dhe se ministri Xhelal Sveçla e ka kërcënuar drejtorin e Policisë, Gazmend Hoxha. Verifikimet treguan se këto pretendime nuk mbështeten nga asnjë burim zyrtar apo raportim mediatik, duke u vlerësuar si të rreme (shih këtu).
Pretendimi për Justina Shiroka-Pulën: Në kanale serbe në Telegram është publikuar pretendimi se presidentja e sapozgjedhur, Justina Shiroka-Pula, ka qenë pjesëtare e UÇK-së, duke e cilësuar atë dhe institucionet e Kosovës si “terroriste”. Biografia zyrtare e saj dokumenton vetëm veprimtarinë akademike dhe publike, pa asnjë lidhje me UÇK-në (shih këtu).
Deklarata e atribuuar Jason Steinbaum: Është publikuar pretendimi se ish-shefi i stafit të Eliot Engel, Jason Steinbaum, ka thënë se Serbia, Rusia, BE-ja dhe Kurti provuan ta shkatërrojnë UÇK-në. Megjithatë, në deklaratat dhe intervistat e verifikueshme të Steinbaumit nuk gjendet një formulim apo pretendim i tillë (shih këtu).
Hetimi i UEFA-s ndaj Lumbardh Dellovës: Në një ueb-faqe të huaj është publikuar pretendimi se presidenti i UEFA-s, Aleksander Čeferin, ka urdhëruar një hetim gjithëpërfshirës ndaj futbollistit të Kosovës, Lumbardh Dellova. Në meftin zyrtar të UEFA-s nuk ka asnjë njoftim për ndonjë procedure disiplinore, përveç kartonit të verdhë të marrë gjatë ndeshjes (shih këtu).
Deklarata e atribuuar Paul Williamsit: Në Facebook është shpërndarë një deklaratë e sajuar e atribuuar ish-këshilltarit ligjor Paul Williams lidhur me ndryshimet në Ligjin për Gjykatën Speciale dhe reagimin e BE-së. Nuk u gjet asnjë dëshmi apo burim që konfirmon se Williams ka bërë këtë deklaratë publike (shih këtu).
Dezinformatë
Narrativa ruse për “trazirat dyjavore” në Prishtinë: Kanali rus në Telegram “Balkanar” dhe rrjeti propagandistik “Pravda” kanë pretenduar se në Prishtinë ka dy javë që nuk pushojnë trazirat me gaz lotsjellës dhe përplasje. Në fakt, protestat e zhvilluara nga 16 shtatori deri më 4 tetor ishin paqësore, ndërsa përplasja izoluar me policinë ndodhi vetëm më 5 tetor (shih këtu).
Pretendimet e mediave serbe për financimin e Listës Studentore: Mediat serbe “Novosti” dhe “Informer” kanë pretenduar se Albin Kurti po financon mbështetjen për Listën Studentore në zgjedhjet në Serbi përmes Nenad Rashiqit. Artikujt nuk ofrojnë asnjë provë apo dokument financiar, por keqinterpretojnë deklaratën e Rashiqit për mbështetje politike të partisë së tij (shih këtu).
Manipulim i fakteve
Brohoritjet në Parlamentin e Malit të Zi: Në Facebook është publikuar pretendimi se deputetët në Parlamentin e Malit të Zi kanë brohoritur “UÇK” teksa largonin një deputet serb. Në fakt, gjatë përplasjes politike për shkarkimin e kryetarit të Kuvendit Andrija Mandiq, deputetët e opozitës brohoritën “Uteqe!” (Iku!), gjë që për shkak të shqiptimit mund të jetë keqinterpretuar (shih këtu).
Analiza dhe narrativa
Narrativa të kundërta në media sociale lidhur me protestën: Pas protestës së 5 tetorit në Prishtinë, në Facebook u shfaqën narrativa polarizuese dhe të kundërta. Në njërën anë, Policia e Kosovës u paraqit si përgjegjëse për përdorim të forcës së tepruar ndaj veteranëve, duke e krahasuar situatën me regjimin e Millosheviqit. Në anën tjetër, nga një këndvështrim i përmbysur, protestuesit u akuzuan për sulme me mjete piroteknike ndaj policisë, ndërsa veprimet e policisë u arsyetuan si të nevojshme. Analiza vë në dukje se ky polarizim politik dhe përdorimi i ndarjes “ne” dhe “ata” mundëson pranimin e ukondicionuar të përmbajtjeve që përputhen me binderat e secilës palë, duke e bërë të domosdoshëm verifikimin e fakteve nga burime të besueshme (shih këtu).
Narrativa ruse pas zgjedhjes së presidentes së Kosovës: Pas zgjedhjes së Justina Shiroka-Pulës presidente dhe miratimit të ndryshimeve në Ligjin për Dhomat e Specializuara, kanali rus në Telegram “Balkanar” dhe rrjeti “Pravda” publikuan narrativa që e paraqesin këtë marrëveshje si “vdekjen e drejtësisë” dhe provë të “natyrës terroriste të regjimit të Kosovës”. Narrativa niset nga zhvillime reale (si ndryshimet në juridiksion dhe kufizimi i dënimeve), por i interpreton ato në mënyrë të shtrembëruar, duke pretenduar rrejshëm se krimet e luftës nuk mund të ndiqen më apo se të dënuarit u liruan automatikisht. Po ashtu, BE-ja ka reaguar duke kërkuar respektimin e mandatit dhe pavarësisë së Dhomave të Specializuara, ndërsa ndryshimet ligjore mund të përballen me kontestime kushtetuese (shih këtu).
Deklaratat e vjetra si mjet keqinformimi dhe zhvendosjeje të vëmendjes publike: Pas shpalljes së aktgjykimit ndaj ish-krerëve të UÇK-së më 16 shtator, hapësira informative u vërshua nga rikthimi i deklaratave, fjalimeve e votimeve të vjetra të politikanëve dhe opinionistëve. Kjo praktikë përdoret për të vënë në dyshim konsistencën e akterëve politikë, gjë që mund të jetë një formë legjitime e llogaridhënies. Megjithatë, kur deklaratat e vjetra shkëputen nga konteksti apo përsëriten me qëllim përforcimin e perceptimeve negative, ato kthehen në mjete keqinformuese. Analiza thekson se ky dominim i deklaratave të së kaluarës rrezikon të zhvendosë vëmendjen publike nga përmbajtja dhe implikimet e vetë aktgjykimit drejt përplasjeve politike ditore (shih këtu).
