1 javë më parë
Llogaria në TikTok “ferizaj0552” ka publikuar të enjten (14 maj) një video ku pretendohet se në Kosovë janë regjistruar raste të infektimit me hantavirus.
Në video shfaqet moderatori i ATV-së, Resul Sinani, duke deklaruar se “sipas të dhënave të IKSHPK-së numri më i madh i rasteve është regjistruar në Ferizaj, me pesë raste…”.
Po ashtu, videoja përfshin edhe një pamje që paraqitet si artikull me logon e Klan Kosovës, me titullin “VIRUSI HANTAVIRUS KA MBËRRITUR NË KOSOVË”.
E vërteta?
Pas verifikimit të fakteve nga hibrid.info, është vërtetuar se pretendimi është i rremë, ndërsa videoja e moderatorit është nxjerrë jashtë kontekstit.
Gjithashtu, është konfirmuar se Klan Kosova nuk ka publikuar asnjëherë artikull me pretendimin se hantavirusi ka mbërritur në Kosovë”, çka tregon se fotografia e paraqitur në video është e montuar.
FAKTET
Pas hulumtimit online, hibrid.info ka gjetur videon autentike të Resul Sinanit, në të cilën ai kishte sqaruar situatën aktuale lidhur me rastet e fruthit në Kosovë (shih këtu).
Pra, llogaria në TikTok “ferizaj0552” ka marrë videon e publikuar nga ATV dhe e ka ripublikuar atë me pretendimin e rremë se moderatori po fliste për raste të hantavirusit.
Për të dëshmuar se bëhet fjalë për raportim mbi rastet e fruthit, e jo për hantavirus, hibrid.info ka gjetur edhe njoftimin e Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK), të publikuar më 12 maj. Përmbajtja e këtij njoftimi përputhet me deklaratat e moderatorit në video.
IKSHPK më 8 maj, përmes një njoftimi në Facebook, informoi se ethet hemorragjike me sindromë veshkore (EHSV), të shkaktuara nga hantaviruset, nuk janë sëmundje e re në Kosovë. Numri i rasteve të raportuara ndër vite mbetet i ulët dhe i qëndrueshëm..
“Gjatë periudhës 2021–2025 janë raportuar gjithsej tetë raste, sipas viteve: dy raste në vitin 2021, një rast në vitin 2022, me nga dy raste në vitin 2023 dhe 2024 dhe një rast në vitin 2025. Këto të dhëna tregojnë një prevalencë të ulët të sëmundjes në vend”, thuhet tutje në njoftimin e IKSHPK-së.
Pra, nga IKSHPK nuk ka asnjë njoftim për raste të reja me këtë infeksion.
Hibrid.info ka kërkuar edhe në ueb-faqen e portalit Klankosova.tv, për të konfirmuar pretendimin e llogarisë së lartcekur se ky portal kishte raportuar për ardhjen e hantavirusit në Kosovë.
Megjithatë, nga kërkimi i kryer nuk është gjetur asnjë artikull i publikuar me këtë pretendim, duke dëshmuar se pamja e paraqitur në video është e montuar (shih këtu).
Çka është hantavirusi?
IKSHPK sqaron se hantaviruset janë viruse që transmetohen nga brejtësit te njerëzit. Infeksioni ndodh kryesisht përmes thithjes së grimcave të kontaminuara nga urina, fekalet ose pështyma e brejtësve të infektuar. Në Evropë, sëmundja më së shpeshti paraqitet si ethe hemorragjike me sindromë veshkore (EHSV).
Periudha e inkubacionit zakonisht është rreth dy javë, por mund të zgjasë nga 7 ditë deri në 6 javë. Simptomat mund të jenë të lehta ose të rënda dhe përfshijnë temperaturë, lodhje, dhimbje muskujsh, probleme gastrointestinale dhe në raste të rënda dëmtim të veshkave ose probleme respiratore.
Mënyra e transmetimit
Brejtësit e infektuar lirojnë virusin përmes urinës, fekaleve dhe pështymës. Njerëzit infektohen kryesisht gjatë kontaktit me ambientet ose materialet e kontaminuara. Hantavirusët që qarkullojnë në Evropë nuk transmetohen nga personi në person dhe nuk barten nga insektet. Transmetimi ndërmjet njerëzve është dokumentuar vetëm për virusin “Andes” (ANDV) në disa zona të Amerikës Jugore.
Kush është më i rrezikuar?
Rrezik më të lartë ekspozimi kanë:
- punonjësit e pyjeve,
- fermerët,
- personat që punojnë ose qëndrojnë në ambiente ku ka prani të brejtësve.
Trajtimi dhe vaksina
Aktualisht nuk ekziston vaksinë e licencuar kundër hantavirusit në Evropë dhe nuk ka trajtim specifik antiviral. Kujdesi mbështetës dhe trajtimi simptomatik janë shumë të rëndësishme për menaxhimin e sëmundjes.
Masa parandaluese
Për të zvogëluar rrezikun e infektimit rekomandohet:
- shmangia e kontaktit me brejtësit dhe mbetjet e tyre;
- mirëmbajtja dhe pastrimi i rregullt i hapësirave të banimit dhe punës;
- ventilimi i ambienteve të mbyllura para pastrimit;
- përdorimi i maskës dhe dorezave gjatë pastrimit të vendeve ku mund të ketë brejtës.
Më 5 maj, u konfirmuan dy raste me hantavirus, pasi tre persona humbën jetën dhe një tjetër u sëmur rëndë në një shpërthim të dyshuar të infeksionit në bordin e një anijeje turistike që po udhëtonte nëpër Oqeanin Atlantik (shih këtu).
Analiza
Një video e publikuar në TikTok nga llogaria “ferizaj0552” pretendonte se në Kosovë janë shënuar raste me hantavirus, duke përdorur një deklaratë të moderatorit të ATV-së dhe një imazh të montuar që i atribuohej portalit të televizionit Klan Kosova.
Megjithatë, verifikimi i fakteve nga hibrid.info ka treguar se ky pretendim është i rremë. Videoja e përdorur nga moderatori Resul Sinani është nxjerrë jashtë kontekstit dhe në të vërtetë lidhej me rastet e fruthit në Kosovë, sipas njoftimeve të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës.
Po ashtu, nuk është gjetur asnjë artikull në Klankosova.tv që konfirmon pretendimin për hantavirus, duke dëshmuar se materiali i paraqitur në video është i manipuluar.
Bazuar në metodologjinë e punës, hibrid.info e vlerëson përmbajtjen e publikuar në TikTok si “Manipulim i fakteve” dhe “Mashtrim”.
Arsyetimi
Vlerësimin si “Manipulim i fakteve” marrin ato përmbajtje informative që përdorin fakte të njohura si të sakta, por i interpretojnë ato në mënyrë të shtrembëruara. Këto raporte zakonisht përdorin informacion të saktë për të nxjerrë përfundime ose pretendime të pasakta, duke drejtuar kështu përfundimet e konsumatorëve të përmbajtjes së mediave në drejtim të gabuar në lidhje me kuptimin aktual të fakteve të paraqitura.
Vlerësimi “Mashtrim” u bëhet atyre përmbajtjeve informative të cilat manipulohen si në aspektin vizual (deepfake, cheapfake), zanor (audio) apo tekstual të përmbajtjes për të mashtruar audiencën. Zakonisht kjo formë e mashtrimit përdoret për të prodhuar përmbajtje të paqena dhe të manipuluara.
