2 javë më parë
Në reagimet pas aksionit policor dhe arrestimit të nëntë serbëve në Zubin Potok, Sputnik Serbia dhe Zyra për Kosovën e qeverisë serbe kanë ndërtuar narrativa të ndërlidhura, të cilat e vendosin operacionin e autoriteteve të Kosovës në kuadër të një presioni sistematik dhe synimit për dëbimin e popullatës. Këto qëndrime të paraqitura nga artikulli i Sputnik dhe njoftimet zyrtare serbe përfshijnë pretendime specifike për terror, mungesë provash dhe motive të fshehura politike, të cilat megjithatë kundërpërgjigjen drejtpërdrejt nga faktet institucionale, komunikatat dhe provat materiale të Prokurorisë Speciale dhe Policisë së Kosovës.
Narrativa e “terrorit” dhe e synimit për dëbim
Një nga boshtet kryesore të këtyre burimeve ishte pretendimi se aksioni i policisë nuk ka të bëjë me zbatimin e ligjit, por me ushtrimin e presionit dhe dëbimin e popullatës. Artikulli i Sputnik Serbia (nëpërmjet politikanit Ivan Todosijević) e përshkroi operacionin e si një formë “terrori shtesë kundër popullatës serbe”, duke pretenduar se mesazhi i dërguar është se banorët do të jenë të sigurt vetëm nëse largohen nga vatrat e tyre. Nga ana e saj, Zyra për Kosovën e kornizoi ngjarjen si dërgim të “falangave policore” për të bastisur shtëpitë në orët e hershme të mëngjesit gjatë festës së Pashkëve, me qëllim intimidimin dhe spastrimin e serbëve të mbetur në Ibarski Kolašin.
Kjo narrativë e paraqet aksionin si masë arbitrare, por ajo shpërfill faktet e procedurës institucionale. Operacioni i Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale ishte një ndërhyrje procedurale e bazuar në urdhër-kontrolle të lëshuara nga gjykata për hetime penale të krimeve të luftës. Të dyshuarve iu caktua fillimisht masa e ndalimit prej 48 orësh për t’u dërguar më pas në Gjykatën Themelore në Prishtinë me kërkesë për paraburgim.
Personalizimi i operacionit te Albin Kurti
Një element tjetër i rëndësishëm i narrativës është personalizimi i aksionit te kryeministri Albin Kurti. Zyra për Kosovën pretendon se Kurti “dërgoi” forcat policore për arrestimin e nëntë serbëve.
Megjithatë, në komunikatën e përbashkët të Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale, operacioni paraqitet si veprim i Drejtorisë për Hetimin e Krimeve të Luftës, i kryer me urdhër të Prokurorisë Speciale. Në këto komunikata nuk paraqitet ndonjë dëshmi se Kurti ka dhënë personalisht urdhër për arrestimet.
Kështu, një veprim i paraqitur në burimet institucionale si pjesë e një procedure hetimore të organeve të drejtësisë dhe policisë, në komunikatën serbe personalizohet te kryeministri dhe interpretohet si vendim politik i tij.
Kriminalizimi masiv dhe mungesa e provave
Burimet serbe argumentuan gjithashtu se njerëzit po arrestohen papritur, pa asnjë provë, hetim të mirëfilltë apo bazë reale. Sputnik theksoi se kjo krijon një gjendje ku secili mund të gjendet nesër në një aktakuzë pa pasur lidhje me ngjarjet, ndërsa Zyra për Kosovë shtoi se të arrestuarit janë banorë që kanë jetuar atje për dekada pa u arratisur, duke u shënjestruar vetëm për t’u etiketuar si kriminelë.
Këto pretendime hidhen poshtë nga dokumentet zyrtare të organit të akuzës. Sipas kërkesës zyrtare të Prokurorisë Speciale, nëntë personat dyshohen konkretisht për veprën penale “Krime lufte kundër popullsisë civile”, përkatësisht për pjesëmarrje në vrasjen dhe zhdukjen e 23 civilëve. Për më tepër, gjatë bastisjeve në terren, organet e rendit sekuestruan prova materiale përfshirë armë të gjata, pushkë gjuetie, municione, predha, dy libreza ushtarake, si dhe shuma monetare prej rreth 23,000 eurosh dhe 60,000 dinarësh serbë.
Megjithatë, ekzistenca e këtyre materialeve nuk nënkupton se fajësia e të arrestuarve është vërtetuar. Personat vazhdojnë të jenë të dyshuar dhe gëzojnë prezumimin e pafajësisë deri në një vendim përfundimtar të gjykatës.
Në të njëjtën kohë, pretendimi i burimeve serbe se nuk ka pasur prova nuk është i njëjtë me pretendimin se provat e paraqitura nga Prokuroria janë të mjaftueshme për një dënim. Më 28 shtator, avokatët e të arrestuarve kërkuan që ata të mbroheshin në liri ose nën një masë më të butë dhe pretenduan se kërkesa për paraburgim ishte e pamjaftueshme dhe nuk përmbante prova konkrete që i lidhnin të dyshuarit me veprat penale (shih këtu). Këto janë pretendime të mbrojtjes dhe nuk përbëjnë konstatim përfundimtar të gjykatës mbi fajësinë ose pafajësinë e tyre.
“Dosja 23” dhe “Grupi i intelektualëve”
Një element që mungon në narrativën e burimeve serbe është konteksti i hetimit në të cilin u zhvillua operacioni. Sipas Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale, aksioni i 27 shtatorit u emërtua “Dosja 23” dhe lidhet me rastin e njohur si “Grupi i intelektualëve”.
Prokuroria ka deklaruar se të nëntë të dyshuarit lidhen me hetimin për vrasjen dhe zhdukjen e 23 civilëve.
Prandaj, paraqitja e operacionit vetëm si një aksion i papritur ndaj popullatës serbe lë jashtë kontekstin e çështjes konkrete penale që autoritetet thonë se po hetojnë.
Konteksti politik dhe agjenda e fshehur
Në nivelin e narrativës politike, Zyra për Kosovën pretendoi se kryeministri Albin Kurti po i përdor këto arrestime si fushatë për të shpërqendruar vëmendjen e opinionit publik nga aktakuzat e Gjykatës Speciale në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së dhe për të krijuar një “balancë artificiale” fajësie, ndërsa Sputnik u fokusua te rezistenca psikologjike dhe vendosmëria e popullatës për të mos u dorëzuar para frikës.
Në kontrast me këtë interpretim politik, ndjekja penale e krimeve të luftës përbën një detyrim ligjor dhe institucional të vazhdueshëm të institucioneve të drejtësisë në Kosovë për zbardhjen e fatit të civilëve të zhdukur. Organet e rendit kanë riafirmuar se veprimet ndërmerren ekskluzivisht në kuadër të kompetencave ligjore për sjelljen e të dyshuarve para drejtësisë.
Vazhdimësia e narrativës së orkestruar për “spastrim etnik”
Tash e një kohë, zyrtarët serbë, por edhe ata rusë, çdo veprim institucional në Kosovë e interpretojnë si vendim kundër serbëve që ka për qëllim dëbimin e tyre. Përmes kësaj narrative të përsëritur, zhvillimet e ndryshme politike, administrative apo të sigurisë vazhdimisht paraqiten nga Beogradi dhe Moska si pjesë e një procesi të orkestruar për “spastrim etnik”, pavarësisht se pretendimet e tilla nuk mbështeten nga faktet dhe as nga raportet e misioneve ndërkombëtare në vend (shih këtu dhe këtu).
Këto narrativa të ndërtuara nga Sputnik Serbia dhe Zyra për Kosovën bashkohen në një mesazh ku një operacion konkret penal paraqitet si pjesë e një strategjie më të gjerë për presion, frikësim dhe dëbim të serbëve.
Faktet e dokumentuara konfirmojnë se më 27 shtator në Zubin Potok u arrestuan nëntë persona në kuadër të një operacioni të Policisë së Kosovës, me urdhër të Prokurorisë Speciale, të lidhur me rastin “Grupi i intelektualëve” dhe të koduar si “Dosja 23”. Autoritetet kanë bërë publike edhe materiale të sekuestruara gjatë kontrolleve, ndërsa procedura vazhdoi me ndalimin fillestar, shqyrtimin gjyqësor dhe caktimin e paraburgimit prej 30 ditësh.
Në të njëjtën kohë, pretendimet se qëllimi i aksionit ishte dëbimi i serbëve, se ai përbënte “terror” ose se ishte organizuar për të krijuar një “balancë artificiale” me proceset në Hagë, paraqiten nga burimet serbe si interpretime politike dhe nuk shoqërohen me prova konkrete që dëshmojnë këto motive.
Ndërkaq, pretendimet e mbrojtjes se provat e Prokurorisë janë të pamjaftueshme duhet të trajtohen veçmas dhe nuk mund të barazohen me pretendimin se nuk ka pasur fare prova. Fajësia ose pafajësia e të nëntë të dyshuarve mbetet për t’u përcaktuar përmes procedurës gjyqësore.
